Ógeðslegt mál
Ég fékk nú bara gæsahúð þegar ég las tímarit Morgunblaðsins um helgina. Greinin um systurnar fimm sem voru misnotaðar á hinn hroðalegasta hátt sem maður getur hugsað sér. Það gerist ekki mikið ógeðslegra en að selja aðgang að kynlífi með börnunum sínum. Það sem mér finnst standa upp úr er hins vegar það hve ótrúlega margt getur farið úrskeiðis í svona málum. Það er ljóst að yfirvöld hafa á öllum stigum misstigið sig á einn eða annan hátt í þessu máli og grátlegast er að lesa dóm Hæstaréttar frá 1978 þar sem maðurinn er sýknaður þrátt fyrir mjög knýjandi gögn um hið gagnstæða og framburð félaga hans í brotinu.

Það hefur hins vegar komið mér á óvart hvað sumir sem ábyrgir voru fyrir velferð barna í Hafnarfirði á þessum tíma, eru óhræddir við að axla sína ábyrgð og viðurkenna mistök. Ég held hins vegar miðað við umfjöllunina að það sé ljóst að árangur í svona málum næst aldrei nema með samstarfi við fórnarlömb hins kærða og þá er auðvitað grundvallaratriði að meint fórnarlömb séu óhrædd að tala sínu máli. Ekki er líklegt að það takist nema löggæsluaðilar fái rýmri heimildir til að halda meintum gerendum frá hugsanlegum fórnarlömbum. Það er náttúrlega ekki vænlegt til árangurs í máli sem tekur kannski vikur eða mánuði að rannsaka að þolendur og gerendur búi í sama húsi. Ég held að þetta sé eitt af grundvallarmistökunum varðandi þetta mál. Það verður að aðskilja fórnarlömb og meinta gerendur á meðan á rannsókn málsins stendur, í þessu tilfelli, fjarlægja börnin af heimilinu.

Ég verð nú samt að segja að mér finnst varhugavert að skella allri skuldinni á yfirvöld í þessu máli. Mér finnst t.d. að eldri systurnar verði að axla þá ábyrgð að hafa ekki kært föðurinn eftir að þær yfirgáfu heimilið og komið þannig í veg fyrir að yngri systurnar hlytu sömu örlög. Móðirin sem verður vitni að þessu öllu saman ber auðvitað líka ákveðna ábyrgð þó hún sé raunverulega fórnarlamb líka. Það stendur í lögum að þeim, sem grunar að börn séu beitt ofbeldi eða óhóflegu valdi, beri að tilkynna slíkt til barnaverndaryfirvalda. Gerðu þær það? Ég veit það ekki?

Svo eru alltaf þeir sem skýla sér á bakvið þá afsökun að það hafi verið búið að tilkynna þetta þegar þeir fréttu af þessu en svo hefði bara ekkert gerst. Það er léleg afsökun. Hverjum borgara ber að tilkynna hvert það tilfelli vanrækslu eða ofbeldis gegn barni sem hann verður vitni að. Það er jafnvel nóg að um grun sé að ræða. Skv. barnaverndarlögum ber okkur skylda til að tilkynna slíkt. Það er ljóst að margir hafi brugðist þessari skyldu sinni í þessu máli; móðir stúlknanna, eldri systurnar, nágrannar, lögregla, kennarar, skólahjúkrunarfræðingar, vinir, fjölskyldur foreldranna og fleiri. Síðan hafa yfirvöld auðvitað brugðist í þau skipti sem þetta var tilkynnt.

En þegar öllu er á botninn hvolft er þetta eitt ógeðslegasta mál sem komið hefur upp á yfirborðið hér svo ég muni og í sjálfselsku sinni óskar maður þess næstum að hafa ekki lesið greinina til enda. En það mikilvæga við þetta skref þeirra systra er að umræðan fer í gang og vonandi sjáum við fleiri tilkynningar um meint ofbeldi gegn börnum í framtíðinni. Öðruvísi náum við ekki árangri. Það er ekki nóg að standa á Austurvelli með skrýtna húfu og mótmælaspjald og heimta harðari refsingar og minni sönnunarbyrði en líta svo undan þegar nágranninn tuskar barnið sitt til út í búð. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvað gerist í laumi hjá fólki sem lemur börnin sín á almannafæri. Árangurinn næst ef allir leggjast á eitt um að vera ábyrgir og tilkynna í hvert skipti sem þeir sjá börn beitt ofbeldi.